Welke tegenslag het leven je ook brengt, je kunt altijd kiezen voor plezier. Zelfs wanneer je als tiener kanker krijgt kan er nog ruimte zijn voor lol. Dit laat de film “Sunny Dancer” zien. Natuurlijk toont dit verhaal over een zomerkamp voor jongvolwassenen met kanker ook boosheid, verdriet en angst. Maar juist doordat iedereen er lotgenoot is, ontstaat een positieve energie uit herkenning tussen de personages. Hoewel ik iets heel anders heb meegemaakt, herken ik de behoefte aan lichtheid goed.

Lichtheid groeit soms met elke stap die je zet. (Beeld van Wat zegt Jan bij beeld uit de tentoonstelling in de Museum Voorlinden: Stilte in de storm met werk van Elmgreen & Dragset, L’Addition, 2025/ beeld en bewerking Wat zegt Jan)

In eerste instantie heeft de hoofdpersoon helemaal geen zin in het kamp; ze zit nog midden in haar rouwproces. Ze kan zich niet voorstellen dat het haar iets zal brengen. Waarom zou ze zielig gaan doen met andere patiënten? Ze wil gewoon verder en de ziekte achter zich laten, nu haar kanker in remissie is. Haar ouders dringen liefdevol aan dat ze toch gaat, omdat zij zien dat terugkeren naar het “normale” leven voor hun dochter niet vanzelf gaat.

Sommige recensenten noemen de film sentimenteel en vinden dat hij te nadrukkelijk op de makkelijke traan mikt. Voor mij zegt dat vooral dat zij waarschijnlijk zelf nog nooit zoiets hebben meegemaakt. Ik ben mij ervan bewust dat ik kanker alleen vanaf de zijlijn heb meegemaakt. Daarom weet ik natuurlijk niet hoe het zou zijn om deze ziekte zelf te hebben. Wat ik door mijn eigen letsel wel herken, is dat de film het rouwproces na ziekte heel geloofwaardig laat zien: met pieken en dalen en dat zoiets heel fijn is om te delen met lotgenoten.

Ook tijdens de film stonden de tranen in mijn ogen, maar niet door de heftige gesprekken of dramatische gebeurtenissen. Ze welden op doordat ik meevoelde met het hervinden van vreugde in vriendschappen en andere, vaak kleine dingen. Ik merk vaker dat buitenstaanders moeilijk kunnen doorvoelen wat het betekent om te herstellen en weer beter te zijn. Zelf heb ik dat niet direct ervaren, want ik krijg alleen maar liefdevolle en begripvolle reacties. Maar wanneer ik hoor en zie hoe mensen reageren op anderen die ziek zijn of beter worden, merk ik toch regelmatig onbegrip voor vreugde tijdens en na een periode van ellende.

Voor mij is het zoeken naar licht in het donker, het vinden van lichtheid, inmiddels een tweede natuur. Voor de hoofdpersoon ligt dat anders. Gelukkig hebben haar ouders haar wel een manier gegeven om weer contact te maken met plezier: het nummer “I Don’t Feel Like Dancin’” van Scissor Sisters. Het is natuurlijk ironisch om een dwarse puber blij te willen maken met een liedje dat al in de titel “ik wil niet” zegt. Maar samen hebben ze er een “dom” dansje bij verzonnen. En in de moeilijke periode daarna is dat nummer blijkbaar een signaal geworden om vanuit zwaarte weer lichtheid te vinden.

Het is dus niet voor iedereen altijd makkelijk om optimisme of blijheid te vinden tijdens herstel na ziekte. Sterker nog: voor de meesten van ons is dat, voor zover ik begrijp, juist heel lastig. Toch hoef je je niet te schamen als je ineens hard moet lachen omdat er tijdens een revalidatieoefening iets op een slapstickachtige manier mislukt. Zeker wanneer het om jezelf gaat en de lach niet denigrerend of bestraffend bedoeld is, kan humor werken als een ventiel dat de druk van frustratie en boosheid even laat ontsnappen.

Misschien is juist het onderscheid tussen denigrerende en bevrijdende humor een reden waarom sommige mensen lichtheid zo lastig vinden. Wat je van het gedrag van een ander vindt, zegt vaak minstens zoveel over jezelf als over die ander. Mensen kunnen blijheid of humor bekijken vanuit hun eigen ongemak. Dan lijkt lachen al snel alsof iemand de ziekte, de inspanning of een afwijkende manier van bewegen niet serieus neemt. Misschien zijn ze bang dat er iets gemeens in hun eigen lach zit. Die gedachte voelt ongemakkelijk, en daarom concluderen ze wellicht liever dat lachen helemaal niet kan of mag.

Voor mij helpen yoga, mindfulness en meditatie om aanwezig te zijn in het nu, of zoals ik het noem: zijn-met-wat-is. Ook als er ellende of verdriet is, dan blijft dat niet allesbepalend. Ik zie duidelijker dat gevoelens en emoties voorbijgaan, en dat je ze niet absoluut of voor altijd waar hoeft te maken. Met aandacht en energie opgaan in wat je doet, kan je geluksgevoel stimuleren. Samen iets doen met gelijkgestemden versterkt dat nog eens. Dat geldt volgens mij altijd, maar zeker tijdens een herstelproces kan het een cruciale ervaring zijn. Soms heb je alleen een klein zetje nodig om weer te voelen dat dingen doen, of samen zijn met anderen, je gelukkig kan maken.

Bovendien kun je leren van de ervaringen van mensen die in een vergelijkbare situatie zitten. Soms raak je vast in je eigen cirkel van gedrag en gedachten. Door te horen en te zien hoe anderen met iets omgaan, kan er ineens ruimte ontstaan om uit die cirkel te stappen. In de film leert de hoofdpersoon veel van de anderen, terwijl zij juist de anderen het Scissor Sisters-dansje leert, dat ze vervolgens samen uitbundig en euforisch uitvoeren, rennend rond een kampvuur.

Bij het luisteren naar anderen is het belangrijk om eerst naar jezelf te luisteren. Wat is goed voor jou? Voor mij helpt bewegen, vooral een stevige ochtendwandeling. Met elke letterlijke stap verbetert mijn humeur. Ik voel me dan figuurlijk lichter worden. En doordat ik meestal vroeg loop, kan ik door naar het oosten te wandelen ook letterlijk richting het licht lopen. Maar dat hoeft natuurlijk niet voor jou te gelden. Ontdek waar jij blij van wordt. Wat geeft jou een lichter gevoel? Als je dat hebt gevonden, doe het dan. Het maakt het leven leuker en kan, zeker tijdens een herstelproces, veel verlichting brengen.

Om nog één keer terug te komen op mensen in het algemeen en recensenten in het bijzonder, die lichtheid niet altijd kunnen waarderen: soms kan ik hun bezwaar best begrijpen. Lichtheid mag geen verplichting worden, zeker niet wanneer die niet past of gevoelens overschreeuwt of onderdrukt. Pijn, angst, verdriet en boosheid mogen er gewoon zijn. Ook die gevoelens moeten alle ruimte krijgen.

Dat gezegd hebbende: uit boeken en films over historische gebeurtenissen heb ik geleerd dat mensen zelfs onder mensonterende of zeer slechte omstandigheden niet alleen pijn, angst en verdriet voelen. Ze weten vaak ook lichtheid te vinden en te koesteren. Juist daardoor kunnen ze moeilijke tijden beter doorkomen. Wat mij betreft is het daarom goed om, net als de film laat zien, even stil te staan bij het donker, om daarna toch weer richting het licht te lopen.

🌈

.

Ik ben Jan Monster, de blogger van Wat zegt Jan.
Je kunt hier contact met me opnemen.
Wil jij dagelijks citaten uit mijn blogs zien of geen blog missen,
volg dan de Wat zegt Jan-pagina’s op
Bluesky, Facebook, Instagram, LinkedIn, Threads, WordPress.com en X.
of op letterboxd voor inspirerende filmtips.