Ik kan niets doen aan oorlogen of de klimaatcrisis, maar ik kan wel een klimaat van liefde om mij heen scheppen. In de Intelligente, liefdevolle en eigenzinnige romcom “Peak Everything” wordt de hoofdpersoon overmand door wanhoop totdat hij via liefde een uitweg vindt. Het is mij duidelijk geworden dat de oorspronkelijke Franse titel “Amour apocalypse” zowel duidt op de chaos in zijn hoofd als die in de wereld, maar ook op de chaos op zijn liefdespad. Een genot van een film die zowel balsem voor de ziel als goed voor het humeur is: zachte cinema in optima forma, die je eraan herinnert dat leven in-liefde-zijn is.

Als onderdeeltje van het universum heeft mijn liefdevolle houding er invloed op.
(Beeld van Wat zegt Jan bij beeld uit de tentoonstelling in de Kunsthal van Iris van Herpen: Sculpting the Senses / bewerking Wat zegt Jan)

Het is helaas zo dat je de klimaatcrisis niet aanpakt met in-liefde-zijn-met-het-leven. Dat kan niet, want de crisis is te groot. Maar ik denk dat je klein kunt starten bij jezelf net zoals ik schreef in wat ik aan oorlog kan doen. Maar ik loop op de zaken vooruit.

Even terug. Laatst zat ik in meditatie, niet om iets te bereiken, niet om rustig te worden, gewoon om te zitten. Mijn hoofd deed ondertussen toch weer wat het altijd doet: denken. Aan de wereld. Aan potentaten als Trump, Poetin en Netanyahu. Aan warmterecords, megaveel zonne-uren, de salderingsregeling. Aan van alles wat groter is dan ikzelf. Later zag ik mijn maalstroom aan gedachten gespiegeld in de film “Peak Everything.” Een veertiger, Adam, gaat gebukt onder de last van de zeer gedetailleerde kennis die hij heeft over de klimaatcrisis die volgens hem zal leiden tot een apocalyps. Dit is niet omdat hij overgevoelig is, maar omdat hij voelt, omdat hij openstaat. Dat heeft hij van huis uit niet meegekregen. Zijn moeder overleed toen hij jong was en zijn vader is van het type dat gevoelens vaag vindt en dat je er niets mee kunt, dat je ze dus moet ontkennen en gewoon moet doorgaan. Ondanks dit alles staat Adam juist wél open. Hij kijkt niet weg. Niet voor zichzelf en ook niet voor de wereld. Ik herkende iets van hem in mijzelf.

Soms voelt alles als te veel. In de film probeert Adam zijn angst te verzachten met een therapeutische zonnelamp. Een ding dat bedoeld is om iets groots draaglijker te maken. Dit is zo herkenbaar. Zo menselijk. Alsof we diep van binnen weten: ik kan de wereld niet redden, maar misschien kan ik dit moment wel draaglijk maken door voor mijzelf te zorgen. Door iets voor mijzelf te kopen. Dat deed me ook denken aan wat ik eerder schreef over oorlog. Dat elk groot conflict ergens klein begint. In mij. In mijn oordeel. In mijn onrust. In mijn neiging om mezelf los te zien van de rest. Ik kan de oorlog niet stoppen. Ik kan de aarde niet in mijn eentje redden. Maar ik kan wel kijken hoe ik vandaag leef. Adam probeert te kijken naar hoe hij leeft en roept daarbij de hulp in van een psychiater.

De psychiater gebruikt zijn naam om een analyse te doen. Ze schrijft Atypisch, Depressief, Angstig en Melancholisch op. Zijn naam spiegelt hem. Hij spreekt zijn naam in het Canadees Frans uit als Ada, wat in mijn Nederlandse oren als een vrouwennaam klinkt. Verwarrend, niet alleen voor mij maar ook voor een Engelstalige Canadese. En dan is Adam natuurlijk ook nog eens de naam van de oervader van ons allen (en van onze zonden?). Wil de filmmaker hier zeggen dat Adam naar zichzelf moet kijken, omdat het probleem én de oplossing misschien bij hemzelf liggen?

Gelukkig krijgt de film een luchtige liefdesdraai, doordat Tina, een klantenservice-medewerker van de zonnelamp, ten tonele verschijnt als object van zijn liefde. Dit moet onvermijdelijk zijn, want volgens Adam staat haar naam voor There Is No Alternative. Aardse liefde kan voelen alsof er geen alternatief is wanneer je jouw zielsverwant tegen het lijf loopt. Liefde is misschien wel de weg uit zijn wanhoop. Voor hem is het in ieder geval een kantelpunt.

Maar liefde is, net als meditatie, geen ontsnapping. Er wordt vaak gedacht dat mediteren een manier is om je af te sluiten. Om te ontsnappen. Om even niets meer te voelen. Voor mij is het tegenovergestelde waar. Meditatie is blijven. Bij wat ongemakkelijk is. Bij wat pijn doet. Bij wat geen oplossing heeft. Net zoals er in de liefde geen groot antwoord verborgen zit, maar wel verbinding ontstaat. Zoiets simpels als een stem aan de andere kant van de lijn die zegt: ik hoor je. Misschien is dat liefde: samen zijn met wat er is.

In de film mediteert Adam met audio, waarbij hij zijn ogen sluit en zichzelf een betere wereld indenkt. Voor mij is meditatie geen visualisatie. Het is geen techniek om me beter te voelen. Het is ook geen manier om de echte wereld buiten te sluiten. Meditatie is voor mij mijn geest leren kennen. Zien hoe angst opkomt. Hoe oordelen ontstaan. Hoe ik verhalen maak over hoe het zou moeten zijn en me realiseren dat ik daar niets mee hoef te doen. Alleen maar zijn met wat is. In de film is het juist fijn dat hij visualiseert. Dat is beeldend en geruststellend. Bovendien is het romantisch: zij kunnen elkaar vinden in die gedroomde wereld en hun liefde verdiept zich. Dus wie ben ik om mijn definitie van meditatie als de juiste te zien? Het gaat erom dat dit voor hen op dat moment de juiste vorm is.

Voor Adam is liefde de start van zijn transformatie. Dat gelukzalige gevoel krijgen wij als kijker mee en dat is troostend. Maar het stopt geen raketten. Het koelt de aarde niet af. Dat besef is voor mij niet nieuw. Wat wél nieuw is, is dat ik steeds beter voel dat ik hiermee niet tekortschiet. Liefdevolle vriendelijkheid is geen politiek. Meditatie is geen klimaatstrategie. Maar het is ook geen vlucht. Het is het kleinste beginpunt dat er is. Ik oefen met zien wat er in mij gebeurt als ik het nieuws lees. Als ik bang word. Als ik me machteloos voel. Ik oefen om niet meteen weg te lopen voor mijn gevoel, maar ook niet te verharden of cynisch te worden. Ik kan oefenen in liefdevol aanwezig zijn, te beginnen bij mijzelf. Nee, dat is niet groots, heroïsch of allesomvattend, maar juist klein genoeg om echt te zijn.

Adam had liefde nodig om uit zijn wanhoop te komen en te voelen dat er een paradijs op aarde is. Maar net zoals de meeste mensen yoga of meditatie starten om de ene reden en ermee doorgaan om een andere reden, kan het ook met liefde zo zijn. Deze zachte, liefdevolle film is voor mij balsem voor de ziel en goed voor mijn humeur. De film voedt mij en geeft me moed en energie om liefde niet alleen als katalysator te zien, maar als veel meer. Dit sluit aan bij wat Thich Nhat Hanh schrijft, dat liefde ons kan redden van klimaatverandering. Liefde herstelt onze relatie met de aarde. Als we de aarde niet zien als object, maar als een levend lichaam waar we deel van zijn, verandert vanzelf hoe we handelen. Door liefde zien we dat we niet losstaan van natuur, dieren en elkaar, maar onderling afhankelijk zijn. Dat we inter-zijn. Misschien hebben we door liefde minder behoefte om leegte te vullen met spullen en dragen we zo bij aan minder uitputting van de aarde.

Je kunt deze film gewoon gaan zien om lol te hebben of te zwijmelen. Maar misschien is hij, net als voor mij, ook voeding voor een liefdevolle manier van in de wereld staan en maken we die daarmee een klein beetje beter. Zo wordt liefde niet alleen een emotie, maar een beoefening. Leuk toch?

uit: Met zen de planeet redden

Ik ben Jan Monster, de blogger van Wat zegt Jan.
Je kunt hier contact met me opnemen.
Wil jij dagelijks citaten uit mijn blogs zien of geen blog missen,
volg dan de Wat zegt Jan-pagina’s op
Bluesky, Facebook, Instagram, LinkedIn, Threads, WordPress.com en X.
of op letterboxd voor inspirerende filmtips.