Ik word regelmatig door verdriet overmand omdat ik niet alles meer kan door de gevolgen van mijn dissectie. Dat is niet fijn, zoals ik weer ervaarde tijdens onze vakantie. Toch heeft dat allesoverheersende bedroefde gevoel ook zo zijn goede kanten. Op zo’n emotioneel moment is namelijk mijn “ik” of ego niet meer zo ontzettend op de voorgrond aanwezig en daarmee lijkt de reden van mijn verdriet te verdwijnen. De reden van mijn verdriet is namelijk mijn gehechtheid aan mijn oude gezonde zelf. Door het verdriet te zien weet ik wat ik voel en waarom ik reageer zoals ik reageer. Hierdoor kan ik afstand nemen en ruimte voelen om te genieten van alles wat ik wel kan doen. Het is fijn dat ik vaak kan genieten, maar soms is er helaas toch ook dat diepe verdriet. Gelukkig helpt meditatie mij om zowel het geluk als het verdriet te zien en het beide te nemen voor wat het voor mij is: een voorbijgaand gevoel. Alleen blijven helaas mijn “ik” en mijn ego toch maar voor verstoringen zorgen.

Door op te gaan in waar ik mee bezig ben raak ik elk gevoel van ruimte en tijd kwijt. (Beeld van Wat zegt Jan. Noot: foto niet van de vakantie uit dit blog)

De oorsprong van dit verhaal ligt bij een ontmoeting met een buurtgenoot. Zoals wel vaker kwam ik tijdens een van mijn wandeltochtjes iemand tegen waar ik een kort gesprek mee aanknoopte. Ik zag al snel dat hij ongelukkig was. Zijn vrouw is het afgelopen jaar na een ziekbed van een paar maanden overleden. Hij stikte bijna in zijn verdriet toen hij zei dat het aanstaande maandag haar verjaardag was, maar hij wilde er verder niet meer over praten. Hij brabbelde iets onverstaanbaars als: “ik raak mijzelf kwijt als ik er nu nog meer over zeg, laat me maar.”

Het verdriet van een ander kan mij diep raken. Zeker als iemand zo overweldigd is door zijn emoties. Ik weet niet wat het is om mijn levenspartner kwijt te raken, dus ik kan alleen maar een poging doen om mij er iets bij voor te stellen. Dat weerhoudt mij er niet van om toch met hem te praten en hem de gelegenheid te geven om te vertellen wat hij kwijt wil. Ik weet niet of het een generatie ding is of iets van onze calvinistische cultuur maar veel mensen zien het uiten van verdriet of het luchten van je hart toch als een teken van zwakte. Niet praten lijkt de standaard modus en al helemaal niet praten met een psycholoog, want we zijn toch geen slappelingen? Ik geloof dat ik dit sentiment goed kan doorvoelen, want een standaardzinnetje wat er in dit soort situaties bij mij naar boven komt is: “Ik ben toch niet gemaakt van suiker.” Tsja, ook bij mij zit dit diep van binnen.

Ondanks mijn opvoeding heb ik voor mijn verdriet hulp gezocht en dat heeft mij door de moeilijkste periode heen geholpen. Mijn verdriet is er niet omdat ik rouw om het verlies van een ander mens maar om het verlies van mijn oude zelf. Ik was en ben gehecht aan wat was, zoals mijn gezonde linkerarm en -been en een goed werkende “batterij”. Mijn bron van verdriet is dat ik wil vasthouden aan dat wat was, maar misschien is dat voor iedereen wel de reden van zijn of haar verdriet. Als je iets of iemand, waaraan je gehecht was, kwijtraakt dan voel je waarschijnlijk verlies, zelfs al was het maar een verwachting, droom of hoop. Verlies is de basis van verdriet. Ik had daar laatst tijdens mijn vakantie in ieder geval heel veel last van.

Even een kort intermezzo over gehechtheid. Ik zag recent de Brusselse film “Here”. Deze film ging over hechting aan plaatsen en wat het verplaatsen, emigreren of verhuizen met mensen doet. Een van de hoofdpersonen doet onderzoek naar mos waaruit blijkt dat mos zich bijna altijd aan iets hecht en dat de meeste mos-soorten het niet overleven als zij onthecht worden en ergens anders worden herplant. Je kan misschien een overeenkomst zien tussen deze eigenschap van mos en mensen met hun emoties. Is het ook niet zo voor ons mensen dat we alleen kunnen overleven als we aan iets of iemand gehecht zijn? En komen onze emoties niet alleen maar voort uit het feit dat we ergens aan gehecht zijn?

Terug naar onze vakantie. We zijn voor het eerst sinds ik in Frankrijk mijn letsel opliep weer teruggegaan naar ons favoriete vakantieland. We vonden dit heel erg spannend ook al gingen we niet terug naar de regio waar het gebeurd is en ook al waren we inmiddels al vaker in Nederland weekjes in vakantiehuisjes geweest. Gelukkig viel veel mee, maar toch werden we heel regelmatig geconfronteerd met mijn lichamelijke en energetische beperkingen. Als we in het moment waren dan hadden we soms verdriet, soms frustratie maar nog vaker plezier en geluk.

Door te oefenen met mediteren lukt het me best vaak om gevoelens, emoties en gedachten slechts op te merken zonder er iets mee te doen. Ik zie daardoor regelmatig wat er in mijn hoofd allemaal aan mij voorbijtrekt. In eerste instantie is iets er niet, dan is het er wel en voor je het weet is het er weer niet meer. Dit wordt ook wel de voorbijgaande aard (of impermanentie) van alles genoemd. Als het mij lukt om deze vergankelijkheid te zien, dan gaat het goed met mij. Maar helaas is het niet anders dan dat ik toch soms blijf hangen bij gedachten, gevoelens of frustraties en dan kan ik intens verdrietig zijn. Zo was het dus ook weer op deze vakantie.

Als je op vakantie naar een nieuwe locatie gaat zijn de meeste van ons enigszins ontheemd. Hoewel het fijn en verfrissend is, is het ook lastig want je dagelijkse routines kloppen niet meer en je moet je aanpassen aan een nieuwe plek. Dit had ik vroeger al, maar nu is de overgang door mijn beperkingen nog harder. Een voorbeeld. Wij liepen gezellig in een oud vissershaventje op een kade gemaakt van grote ongelijke keien. Deze romantische setting in combinatie met ons verbonden samenzijn maakte dat wij zomaar in het openbaar elkaar spontaan een knuffel wilden geven. Alleen de combinatie van plotseling stoppen met lopen, stil gaan staan en naar elkaar toedraaien en dat op zo’n ongelijke ondergrond leidt bij mij tot een best wild zwaaiende linkerarm en een linkerbeen dat geen balans kan vinden. Er is niets aan de hand, maar al deze clowneske acrobatiek verstoord toch zo’n spontaan intiem moment. Er is nog steeds warmte, geluk en tevredenheid, maar de happy flow stroomt dan even niet meer en zo genereert zo’n moment juist gevoelens van nostalgie en weemoed naar hoe ik was.

Zo zijn er op deze vakantie meerdere situaties en momenten geweest die bitterzoet waren. Dit alles leidde er op gegeven moment toe dat mijn batterij praktisch leeg was en tegelijkertijd mijn emmer met emoties overvol. Op dat ogenblik knapte er iets in mij en begon ik met hysterische uithalen te huilen. Als ik het al zo kan noemen. Eerlijk gezegd kan ik het niet helemaal meer terughalen wat er gebeurde. Ik was volledig overmand door iets. Achteraf beredeneerd zijn dat emoties, maar het was zo alles overheersend dat ik elk gevoel van plaats, tijd en zelf kwijt was. Ik was alleen nog maar verdriet of paniek.

Ik weet niet hoe lang het duurde, maar het kwam spontaan op en het was net zo onverwacht weer voorbij. Het is allemaal lastig te omschrijven of misschien zelfs onmogelijk om te benoemen, maar er nu op terugkijkend voelde het als volgt aan. Ik had verdriet. Ik was er verdrietig over dat het oude leven waar ik aan gehecht was er niet meer was. Ik ging op in mijn verdriet. Er was niets anders meer dan dat verdriet. Ik denk nu het volgende. Rouw is rauw en ruw maar net zo onvermijdelijk als noodzakelijk en misschien maakte ik dat wel op dat moment mee. Bruusk en alomvattend.

Op zo’n moment gebeurt er iets heel raars. Ik heb verdriet, maar door op te gaan in mijn verdriet raakt mijn zelf, mijn ego, mijn “ik” uit beeld en is er alleen nog maar verdriet. Doordat ikzelf verdwijn, verdwijnt ook mijn gehechtheid aan mijn oude leven, want ik ben immers eventjes niet meer in beeld. Doordat ik er niet meer ben en mijn gehechtheid ook niet, is er dus ook geen reden meer voor verdriet. Geen ik. Geen oude ik. Geen rouw. Het verdriet is als sneeuw voor de zon verdwenen.

Ik vertel hier al wel vaker dat als ik ben met wat is, ik best gelukkig ben. Dit lukt het beste als ik dat wat ik doe met volle aandacht doe. Er is dan geen onderscheid meer tussen ik en dat wat ik doe. Ik voel mij dan één met alles. Ik voel mij dan heel. Volgens mij noemen sommigen dit dan non-dualiteit. Het verbaast mij elke keer weer hoe dat een gelukzalige en ook onbeschrijfelijke (eenheids)ervaring is.

Wat mij nu verbaast is dat ook emoties als blijdschap, boosheid en verdriet precies hetzelfde effect kunnen hebben. Mooi toch dat ook negatieve gevoelens dus uiteindelijk tot zoiets moois als een eenheidservaring kunnen leiden. Laat ik heel duidelijk zijn dat toen ik even helemaal van de wereld en “hysterisch” was, ik er op dat moment helemaal niets moois aan vond. Ik was immers alleen maar verdriet. Maar doordat ik weer één werd met alles, bleek ook nu maar weer eens dat dit slechts een moment van voorbijgaande aard was.

Onderscheid tussen “wat was” en “wat is” verdwijnt als je in het nu bent. Verdriet verdwijnt als je het verdriet helemaal bent omdat dan de “ik” verdwijnt en daarmee de reden van jouw verdriet. Ik schrijf de ene keer in de “ik” en “mij” vorm en vervolgens in de “jij” en “jouw” vorm. Dat laatste moet ik eigenlijk niet doen omdat ik alleen maar over mijn eigen ervaringen kan schrijven en niet voor jou kan spreken. De vraag die jij als lezer alleen maar zelf kan beantwoorden is of jij ook wel eens ervaart dat je helemaal in iets opgaat waardoor jouw “ik“ voor je gevoel verdwijnt. Als jij dat ook kent, dan is er misschien op dit ogenblik weer een schijnbare tegenstelling geslecht, namelijk het onderscheid of de dualiteit tussen jij en mij.

En nu we misschien geen tegenstelling meer voelen tussen jij en mij is het tijd om weer terug te keren naar mijn buurtgenoot. Toen ik voor mijn vakantie met hem sprak begreep ik hem niet (helemaal). Doordat ik niet zijn leven leid weet ik niet wat hij doormaakt. Net als mensen mijn sores niet (helemaal) kunnen begrijpen, had ik het dus nu bij hem. Maar door wat ik tijdens mijn vakantie meemaakte kan ik mij meer in hem verplaatsen en kan ik mij misschien beter voorstellen waar hij bang voor was.

Als ik hem goed verstond dan was hij bang zichzelf kwijt te raken. In mijn beleving zijn we allemaal gehecht aan onze “ik” of ego. We denken of we denken te voelen dat wij ons ego zijn. Als we onze “ik” kwijt zijn, dan rijst misschien wel de vraag wie we dan nog zijn zonder die “ik”. Deze vraag is zo existentieel dat met het kwijtraken van onze “ik” de reden van ons bestaan ook weg lijkt te vallen. Dit angstige gevoel herken ik vanuit de eerste dertig jaar van mijn leven. Ik noemde dat toen doodsangst, maar nu zou ik benoemen als de angst om mijn “ik” of ego kwijt te raken.

Het verliezen van mijn “ik” was voor mij een angstig gevoel tot op het moment dat ik mijzelf niet meer altijd afgescheiden voelde van dat wat er buiten mij was. Toen ik voor het eerst mij één voelde met de wereld om mij heen, was ik ook even mijn zelf kwijt. Ik was dus voor mijn gevoel mijn zelf kwijt, maar niet mijzelf, want door mijzelf onderdeel te voelen van alles om mij heen, ben ik er voor mijn gevoel altijd. Nu. Maar misschien ook wel na mijn dood. Zoals ik eerder in een blog schreef verwoordde Thich Nhat Hanh dat gevoel heel mooi: ”Ik ga nooit dood. Mijn aard is de aard van de wolk. Een wolk kan onmogelijk sterven. Ik zet me altijd voort.”

Ik begrijp dat mensen zichzelf niet kwijt willen raken. Dat lijkt mij heel gezond, want mensen die zichzelf kwijt zijn, kunnen soms hele nare of rare dingen gaan doen. Maar als het je lukt om geaard te blijven dan is het fijn om jezelf te verliezen door je onderdeel van alles te voelen. Misschien is dit nog wel fijner dan vasthouden aan die afgescheiden “ik”. Het zou mooi zijn als we het leven vaker op deze manier zouden kunnen ervaren of voelen, want gehecht blijven aan wat was, is ook niet alles. Althans niet voor mij.

– H.P. Blavatsky – uit De stem van de stilte

Ik ben Jan Monster, de blogger van Wat zegt Jan.
Je kunt hier contact met me opnemen.
Wil jij dagelijks citaten uit mijn blogs zien of geen blog missen, volg dan de Wat zegt Jan-pagina’s op Bluesky, Facebook, Instagram, LinkedIn, Threads, WordPress.com en X.