De buitenwereld prikkelt mij voortdurend, maar met liefdevolle aandacht kan ik mijn innerlijke kalmte bewaren. De moderne wereld overspoelt ons dagelijks met zintuiglijke overdaad. Voor een gevoelig iemand, zeker ook voor mij met hersenletsel, kan dat behoorlijk vermoeiend zijn. In dit blog onderzoek ik hoe we kunnen omgaan met wat we niet kunnen veranderen en of meditatie daarbij kan helpen.

Jouw zintuigen brengen je in contact met jouw buiten- en binnenwereld (Beeld Wat zegt Jan)

Als yogi ken ik het achtvoudige pad redelijk goed: een weg die uiteindelijk zou kunnen leiden naar verlichting, wat ik liever heldere rust noem. Voor ons gewone stervelingen is verlichting misschien een groot woord. Samadhi zal ik in dit leven waarschijnlijk niet bereiken, maar de weg ernaartoe brengt al genoeg. Al is het steeds maar voor even. Pratyāhāra, het intrekken van de zintuigen, is een onderdeel van dat achtvoudige pad. Voor mensen met hersenletsel kunnen gewone omgevingsindrukken, zoals geluid en visuele prikkels, al snel te veel zijn. De hersenen kunnen deze input niet meer goed verwerken, wat leidt tot overbelasting en, in mijn geval, tot vermoeidheid. Ik vermoed dat hoog sensitieve mensen dit zullen herkennen. In meditatie kunnen we hier iets mee.

En daar sta ik dan op de veerboot naar een waddeneiland met al mijn zintuigen open. Ik geniet met volle teugen van de zon op mijn huid, de wind door mijn haar, de zilte lucht in mijn mond en neus. Zo ervaar ik echt mega veel indrukken die tegelijkertijd op mij afkomen en toch word ik er niet door overmand of moe van. Wat is toch het verschil tussen die ene en andere situatie waarin zoveel mij wel te veel wordt?

Misschien kreeg ik het antwoord op dat moment wel door mijn lichaam aangereikt. Zoals je ziet ligt mijn linkerhand niet op de reling. Toen mijn vrouw deze reeks foto’s maakte, hield ik in de eerste seconde de reling nog met beide handen vast. Door mijn letsel gebeurde daarna iets bekends: omdat ik geen gevoel heb aan mijn linkerkant en mijn aandacht even weg was, liet mijn hand ongemerkt los en zakte hij vanzelf naar beneden. Soms moet je eerst iets stevig vasthouden om het daarna ongemerkt en vanzelfsprekend los te laten. Vasthouden om los te laten was een van de opdrachten die ik al droomde in een Frans ziekenhuis na mijn CVA. Tijdens dit boottochtje kreeg ik diezelfde boodschap in een andere vorm opnieuw aangereikt.

Op de boot voel ik de zon op mijn huid. Althans, op de helft van mijn lichaam. Aan mijn linkerkant voel ik niets en toch is mijn lichaam er als geheel. Warmte, wind en de beweging van het schip komen binnen zonder dat ik er iets mee hoef te doen. Ik merk het alleen op en word, ondanks alle indrukken, niet zo moe. Alleen opmerken, zonder actie, kan ik ook oefenen in meditatie. En als je meedoet is dat oefening nummer acht in deze reeks. Ga zitten zoals in het vorige meditatieblog, met je aandacht bij de adem. Terwijl je ademt, merk je misschien dat er naast gedachten ergens in je lichaam een lichte jeuk of onrust ontstaat. Probeer er niets aan te veranderen. Blijf met je aandacht bij de sensatie en bij je adem. Soms verandert de sensatie van plek of intensiteit, soms verdwijnt ze vanzelf. Misschien merk je dat niet elke prikkel om een reactie vraagt en dat liefdevolle aandacht soms al voldoende is.

De wind op de boot suist langs mijn oren, meeuwen krijsen en de dieselmotor stoempt gestaag op de achtergrond. Geluiden komen en gaan zonder dat ik de behoefte voel ze te volgen of te begrijpen. Ze zijn er gewoon, als onderdeel van de wereld om mij heen. Ook dit kunnen we oefenen met oefening nummer negen. Neem ergens rustig plaats, bijvoorbeeld op je vaste meditatieplek. Zet eventueel een raam open. Luister naar de geluiden om je heen. Probeer niets te benoemen. Niet dit is een vogel of een huisgenoot, dat is verkeer. Laat geluid komen zoals het komt en weer verdwijnen. Misschien merk je hoe snel gedachten of oordelen zich ermee bemoeien. Dat hoeft niet. Opmerken is al genoeg. Zo wordt horen weer luisteren.

Terug op de boot knijp ik mijn ogen dicht tegen de zon, maar zelfs door mijn oogleden heen blijft het licht helder aanwezig. Mijn kijken kan even nergens naartoe. Wanneer ik mijn ogen weer open, is de zon oogverblindend. Dat werkt desoriënterend. Ik ga op zoek naar herkenning en wil mijn blik weer kloppend krijgen. Die neiging is natuurlijk, maar ook vermoeiend. Dat brengt ons bij oefening nummer tien. Steek een kaars aan en zet die op de grond, ongeveer een meter voor je. Knijp je ogen zacht dicht tot kleine spleetjes en kijk met deze geloken ogen naar de vlam. Waarschijnlijk merk je na verloop van tijd dat je niets meer probeert te zien en alleen nog de flikkerende vlam waarneemt. Waar kijken normaal gesproken afstand en afscheiding kan creëren, kan het zijn dat je met deze zachte ogen juist nabijheid of een gevoel van eenheid ervaart. Of niet. En dat is net zo goed.

Als we toch met de kaars zitten, gaan we gelijk door met oefening nummer elf. Blaas de kaars uit en sluit je ogen. Adem rustig in en uit door je neus. Je hoeft nergens heen en je hoeft niets te doen. Net als bij mij toen op de boot mengen geuren zich zonder aankondiging. Toen waren het de zilte lucht, een vleugje diesel en zon op zee. Bij jou zal de geur van de uitgeblazen kaars zich vermengen met andere geuren. Breng je aandacht naar wat je ruikt, in de ruimte of buiten. Misschien zijn de geuren vaag, misschien duidelijk. Laat ze er zijn zonder ze vast te houden. Soms ontstaat helderheid juist wanneer we stoppen met zoeken naar woorden of verklaringen. Dan zijn we eenvoudig met wat is, in dit moment.

Het is een bijzonder moment wanneer je de zilte lucht ruikt en die, door even je lippen te likken, ook kunt proeven. Ik vroeg me af hoe je hier op een meer klassieke manier mee zou kunnen mediteren en kwam uit bij een bekende oefening uit de mindfulness‑opleiding die vaak begint met een rozijn. Wanneer je met aandacht zo’n uitgedroogde druif bekijkt, voelt, ruikt en proeft, zijn eigenlijk al meerdere zintuigen actief. In deze twaalfde oefening richten we ons vooral op het smaakzintuig. Neem een rozijn, voel de structuur, bekijk de vorm en leg hem op je tong. Weersta de neiging om meteen te kauwen of te slikken, net zoals je in eerdere oefeningen het oordelen, analyseren en vergelijken hebt laten rusten. Proef en merk wat er met de smaak gebeurt wanneer je de rozijn langer in je mond houdt. De smaak blijft en verandert tegelijk, steeds anders, zoals het moment zelf.

Tijdens mijn boottocht ontving ik alle signalen van mijn zintuigen zonder dat ze mij te veel werden. Ik voelde mij één met wat ik zag, rook, hoorde, proefde en voelde en ik denk dat ik mag zeggen dat ik mij gelukkig voelde. Zonder het te beseffen reageerde ik niet op alle prikkels, maar merkte ik ze liefdevol en zonder oordeel op, met zachte oren en ogen. Ik deed geen poging om dat gevoel van één zijn met alles om mij heen vast te houden, te verklaren of onder woorden te brengen. Het moment was er en even later was het ook weer voorbij. Opvallend is dat mijn boottocht gedachteloos was, zonder gerichte aandacht voor mijn zintuigen. Tijdens de meditatieoefeningen neem ik juist met volle aandacht waar en toch ervaar ik in beide gevallen geen overprikkeling.

Misschien was het juist het niet-ingrijpen dat maakte dat het niet te veel werd. Ik was in beide gevallen gewaar zonder oordeel of verwachting. Wat je hopelijk merkt, is dat je aandacht en mindfulness de hele dag door kunt oefenen en dat meditatie slechts één vorm is om die aandacht te verfijnen. Wanneer je de volgende keer overprikkeld raakt, kun je een van de oefeningen gebruiken om een prikkel te zien, te voelen of te horen en die niet meteen alle kanten op te laten springen in je hoofd, maar hem met liefdevolle en oordeel‑loze aandacht rustig te laten bedaren. In volgende blogs duiken we dieper in dit open en liefdevolle gewaar zijn. Voor nu zou ik zeggen: geniet van wat op je afkomt. Maar, zoals wel vaker, met mate.

🌈

Ik ben Jan Monster, de blogger van Wat zegt Jan.
Je kunt hier contact met me opnemen.
Wil jij dagelijks citaten uit mijn blogs zien of geen blog missen,
volg dan de Wat zegt Jan-pagina’s op
Bluesky, Facebook, Instagram, LinkedIn, Threads, WordPress.com en X.
of op letterboxd voor inspirerende filmtips.